Co to jest xT (Expected Threat) w piłce nożnej

xT (expected threat, „oczekiwane zagrożenie“) ocenia, o ile każde zagranie — podanie, drybling, przejęcie piłki — przybliża drużynę do gola. Boisko dzieli się na siatkę stref, a każda ma przypisaną wartość. To prawdopodobieństwo, że posiadanie piłki w tym miejscu historycznie kończyło się golem w ciągu kilku kolejnych akcji. Kiedy zawodnik przenosi piłkę z jednej strefy do drugiej, xT tej akcji to różnica między wartościami obu stref. Boczna wymiana piłki na własnej połowie prawie nic nie zmienia. Drybling z linii bocznej w pole karne zmienia dużo.

Jak liczy się xT: wartość idzie ze strefy do strefy

Model dzieli boisko na siatkę, zwykle kilkanaście na kilkanaście pól. Każde pole dostaje liczbę na podstawie tysięcy wcześniejszych akcji: jak często posiadanie piłki właśnie tam, w tamtej sytuacji, kończyło się golem, zanim piłka wróciła do rywala.

Kiedy zawodnik podaje albo prowadzi piłkę z pola A do pola B, xT tego zagrania to różnica wartości między B i A. Podanie z własnej połowy pod własne pole karne rywala niesie duże xT, bo skacze między polem o niskiej wartości a polem o wysokiej. To samo podanie powtórzone dziesięć metrów dalej w tył niesie xT bliskie zeru albo ujemne — piłka wraca w miejsce, z którego rzadziej pada gol.

Stąd pierwsza konsekwencja: xT liczy każde zagranie na boisku, nie tylko ostatnie podanie przed strzałem. To różni je od xA, które zaczyna liczyć dopiero przy podaniu bezpośrednio przed uderzeniem.

Czym xT różni się od xG i xA

Trzy metryki patrzą na trzy różne momenty tej samej akcji, i każda odpowiada na inne pytanie.

xG pyta: jak groźny był sam strzał? xA pyta: jak dobre było ostatnie podanie przed strzałem? xT pyta o coś szerszego: jak bardzo każde pojedyncze zagranie w całej akcji, od przejęcia piłki aż po strzał, przybliżyło zespół do gola? xG i xA liczą się dopiero przy strzale i podaniu tuż przed nim. xT liczy się przy każdym dotknięciu piłki, łącznie z tym w środku pola, które nie prowadzi do żadnego strzału w tej samej akcji.

To sprawia, że xT łapie coś, czego dwie pozostałe metryki nie widzą: pracę środkowego pola. Zawodnik, który regularnie wyprowadza piłkę z obrony pod linię rywala, może mieć wysokie sumaryczne xT w meczu. A mimo to nie oddać ani jednego podania bezpośrednio przed strzałem i nie mieć żadnej asysty w statystykach.

Czego xT nie pokazuje

Kontekstu obrony rywala. Wartość strefy liczy się ze średniej po tysiącach meczów. Podanie w tę samą strefę przeciwko rozstawionej obronie i przeciwko drużynie w przewadze liczebnej niesie w rzeczywistości zupełnie inne ryzyko, a model tego nie rozróżnia.

Jakości samego wykonania. xT liczy zmianę wartości strefy, nie to, jak trudne było zagranie. Prosta piłka w wolne pole i podanie przez trzech obrońców pod ciśnieniem mogą mieć identyczne xT, jeśli obie zaczynają i kończą się w tych samych strefach.

Małej próby. Pojedynczy mecz to zbyt mało zagrań. Trudno odróżnić zespół, który systemowo buduje przewagę pozycyjną, od serii przypadkowych podań, które akurat trafiły w dobre strefy. Sens xT pokazuje się dopiero na dystansie kilkunastu meczów.

Różnic między modelami. Siatka stref i dane źródłowe różnią się między dostawcami — dokładnie ten sam problem, co przy porównywaniu xG z różnych źródeł. Liczby mają sens tylko w obrębie jednego modelu.

Jak to wchodzi do analizy meczu

Przykładowa karta analizy. Liczby są ilustracyjne.

xT jest przydatne tam, gdzie xG i xA milczą: przy ocenie budowania gry w środku pola, zanim akcja w ogóle dotrze pod pole karne. W analizie Sharkline statystyki drużyn i zawodników — w tym wzorce budowania ataku — pochodzą z API danych sportowych, razem z pozostałymi wskaźnikami z tekstu jak czytać statystyki piłkarskie. Na zewnątrz nie wychodzi surowa tabela liczb ze stref boiska, tylko wniosek: prawdopodobieństwo wyniku, procent pewności i ocena jakości zebranych danych.

Cały mechanizm, od surowych danych do wniosku, opisaliśmy w tekście jak działa Sharkline.

Najczęstsze pytania

Co to jest xT prostymi słowami? To liczba mówiąca, o ile dane zagranie zbliżyło drużynę do gola. Boisko dzieli się na strefy o różnej wartości, a xT zagrania to różnica wartości między strefą, z której piłka wyszła, a tą, do której trafiła.

Czym xT różni się od xG? xG ocenia sam strzał. xT ocenia każde zagranie na boisku, łącznie z tymi w środku pola, które nigdy nie kończą się strzałem w tej samej akcji. xG to jeden moment akcji, xT to cała jej droga.

Czym xT różni się od xA? xA liczy tylko ostatnie podanie przed strzałem. xT liczy każde podanie i drybling od momentu przejęcia piłki, więc łapie też budowanie ataku w środku pola, którego xA w ogóle nie widzi.

Czy wysokie xT zawodnika oznacza, że jest dobry? Oznacza, że regularnie przesuwa piłkę w strefy o wyższej wartości — czyli dobrze buduje grę do przodu. Nie mówi nic o obronie ani o tym, jak trudne było wykonanie danego zagrania.

Na ilu meczach warto oceniać xT? Na jednym meczu liczba niesie duży błąd, podobnie jak xG i xA. Sens ma na dystansie kilkunastu spotkań, kiedy przypadkowe akcje przestają ważyć tyle samo co systemowy wzorzec gry.